अध्याय 10: विभूतियोगः · 42 में से श्लोक 8
भगवद गीता 10.8: अहं सर्वस्य प्रभवो
प्रसिद्ध नाम: Aham Sarvasya Prabhavo
श्रीभगवानुवाच
अहं सर्वस्य प्रभवो मत्तः सर्वं प्रवर्तते।Aham Sarvasya Prabhavah Mattah Sarvam Pravartate
इति मत्वा भजन्ते मां बुधा भावसमन्विताः॥Iti Matva Bhajante Mam Budhah Bhavasamanvitah
अर्थ
मैं सबका उद्गम हूँ और सब कुछ मुझसे ही चलता है। यह जानकर बुद्धिमान लोग भाव से भरकर मेरी भक्ति करते हैं।
शब्दार्थ
| शब्द | अर्थ |
|---|---|
| अहम्aham | I |
| सर्वस्यsarvasya | of all |
| प्रभवःprabhavah | the origin |
| मत्तःmattah | from me |
| सर्वम्sarvam | everything |
| प्रवर्ततेpravartate | proceeds |
| इतिiti | thus |
| मत्वाmatva | having understood |
| भजन्तेbhajante | worship |
| माम्mam | me |
| बुधाःbudhah | the wise |
| भावसमन्विताःbhavasamanvitah | filled with devotion |
व्याख्या
यह श्लोक पूरे अध्याय का सार है: कृष्ण सबके उद्गम हैं और सब कुछ उन्हीं से चलता है। इसे जानने वाले बुद्धिमान लोग भाव से भरकर उनका भजन करते हैं, यानी प्रेम से उपासना करते हैं। गौड़ीय वैष्णव परंपरा में श्लोक 10.8 से 10.11 को गीता की चतुःश्लोकी, यानी चार श्लोकों का सार कहा जाता है, क्योंकि अगले तीन श्लोक बताते हैं कि ऐसी भक्ति कैसे काम करती है: भक्त उनमें मन लगाते हैं और आपस में उनकी चर्चा करते हैं, और वे उन्हें वह समझ देते हैं जिससे भक्त उन तक पहुँचते हैं। यहाँ उन्हें जान लेना सीधे भक्ति की ओर ले जाता है।
यह पद दूसरी लिपियों में पढ़ें
- IAST (scholarly)
- ahaṃ sarvasya prabhavo mattaḥ sarvaṃ pravartate|iti matvā bhajante māṃ budhā bhāvasamanvitāḥ||
- Telugu
- అహం సర్వస్య ప్రభవో మత్తః సర్వం ప్రవర్తతే।ఇతి మత్వా భజంతే మాం బుధా భావసమన్వితాః॥
- Tamil
- அஹம் ஸர்வஸ்ய ப்ரப⁴வோ மத்த꞉ ஸர்வம் ப்ரவர்ததே।இதி மத்வா ப⁴ஜந்தே மாம் பு³தா⁴ பா⁴வஸமந்விதா꞉॥
- Kannada
- ಅಹಂ ಸರ್ವಸ್ಯ ಪ್ರಭವೋ ಮತ್ತಃ ಸರ್ವಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ।ಇತಿ ಮತ್ವಾ ಭಜಂತೇ ಮಾಂ ಬುಧಾ ಭಾವಸಮನ್ವಿತಾಃ॥
- Malayalam
- അഹം സര്വസ്യ പ്രഭവോ മത്തഃ സര്വം പ്രവര്തതേ।ഇതി മത്വാ ഭജന്തേ മാം ബുധാ ഭാവസമന്വിതാഃ॥
- Gujarati
- અહં સર્વસ્ય પ્રભવો મત્તઃ સર્વં પ્રવર્તતે।ઇતિ મત્વા ભજન્તે માં બુધા ભાવસમન્વિતાઃ॥
- Bengali
- অহং সর্বস্য প্রভবো মত্তঃ সর্বং প্রবর্ততে।ইতি মত্বা ভজন্তে মাং বুধা ভাবসমন্বিতাঃ॥
मुख्य तथ्य
- श्रीमद्भगवद्गीता
- अध्याय 10: विभूतियोगः
- श्लोक / पद
- 10.8
- वक्ता
- श्रीकृष्ण
- रचयिता
- वेदव्यास (परंपरा के अनुसार)
- मूल भाषा
- संस्कृत
- स्रोत संस्करण
- Shrimad Bhagavad Gita, Gita Press Gorakhpur (Sanskrit text); cross-checked with sanskritdocuments.org and sa.wikisource.org
- आख़िरी जाँच
- समीक्षा की स्थिति
- लिपि सत्यापित
इस पन्ने का संदर्भ दें
“भगवद गीता 10.8: अहं सर्वस्य प्रभवो”. Nitya, अद्यतन 2026-10-04. https://getnitya.com/hi/gita/10/8/