अध्याय 3: कर्मयोगः · 43 में से श्लोक 35
भगवद गीता 3.35: श्रेयान्स्वधर्मो
प्रसिद्ध नाम: Shreyan Svadharmo Vigunah
श्रीभगवानुवाच
श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् ।Shreyan Svadharmah Vigunah Paradharmat Svanushthitat
स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः ॥Svadharme Nidhanam Shreyah Paradharmah Bhayavahah
अर्थ
अपना धर्म गुणों में कम होने पर भी, भली-भाँति निभाए गए दूसरे के धर्म से श्रेष्ठ है। अपने धर्म में मरना भी कल्याणकारी है; दूसरे का धर्म भय देने वाला है।
शब्दार्थ
| शब्द | अर्थ |
|---|---|
| श्रेयान्Shreyan | better |
| स्वधर्मःSvadharmah | one's own duty |
| विगुणःVigunah | though imperfect |
| परधर्मात्Paradharmat | than another's duty |
| स्वनुष्ठितात्Svanushthitat | well performed |
| स्वधर्मेSvadharme | in one's own duty |
| निधनम्Nidhanam | death |
| श्रेयःShreyah | better |
| परधर्मःParadharmah | another's duty |
| भयावहःBhayavahah | fraught with danger |
व्याख्या
स्वधर्म का अर्थ है वह भूमिका और दायित्व जो अपने स्वभाव और जीवन की स्थिति के अनुरूप हो। श्रीकृष्ण कहते हैं कि अपना धर्म चाहे अधकचरे ढंग से निभे, फिर भी वह दूसरे के धर्म से अच्छा है, भले ही दूसरे का धर्म आप आसानी से निभा लें। दूसरे के मार्ग पर चलने में प्रायः अपना केन्द्र खो जाता है। आधुनिक जीवन में पाठक इसे अपने कार्य, परिवार की भूमिका और जीवन की पुकार पर लागू करते हैं: अपना सच्चा काम अधूरा भी हो तो उधार के काम से, चाहे वह अच्छा हो, अधिक स्थिर है। स्वधर्म की परिभाषा पर टीकाकारों में भेद है, पर इस मुख्य बिन्दु पर सब सहमत हैं।
यह पद दूसरी लिपियों में पढ़ें
- IAST (scholarly)
- śreyānsvadharmo viguṇaḥ paradharmātsvanuṣṭhitāt |svadharme nidhanaṃ śreyaḥ paradharmo bhayāvahaḥ ||
- Telugu
- శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః పరధర్మాత్స్వనుష్ఠితాత్ ।స్వధర్మే నిధనం శ్రేయః పరధర్మో భయావహః ॥
- Tamil
- ஶ்ரேயாந்ஸ்வத⁴ர்மோ விகு³ண꞉ பரத⁴ர்மாத்ஸ்வநுஷ்டி²தாத் ।ஸ்வத⁴ர்மே நித⁴நம் ஶ்ரேய꞉ பரத⁴ர்மோ ப⁴யாவஹ꞉ ॥
- Kannada
- ಶ್ರೇಯಾನ್ಸ್ವಧರ್ಮೋ ವಿಗುಣಃ ಪರಧರ್ಮಾತ್ಸ್ವನುಷ್ಠಿತಾತ್ ।ಸ್ವಧರ್ಮೇ ನಿಧನಂ ಶ್ರೇಯಃ ಪರಧರ್ಮೋ ಭಯಾವಹಃ ॥
- Malayalam
- ശ്രേയാന്സ്വധര്മോ വിഗുണഃ പരധര്മാത്സ്വനുഷ്ഠിതാത് ।സ്വധര്മേ നിധനം ശ്രേയഃ പരധര്മോ ഭയാവഹഃ ॥
- Gujarati
- શ્રેયાન્સ્વધર્મો વિગુણઃ પરધર્માત્સ્વનુષ્ઠિતાત્ ।સ્વધર્મે નિધનં શ્રેયઃ પરધર્મો ભયાવહઃ ॥
- Bengali
- শ্রেযান্স্বধর্মো বিগুণঃ পরধর্মাত্স্বনুষ্ঠিতাত্ ।স্বধর্মে নিধনং শ্রেযঃ পরধর্মো ভযাবহঃ ॥
मुख्य तथ्य
- श्रीमद्भगवद्गीता
- अध्याय 3: कर्मयोगः
- श्लोक / पद
- 3.35
- वक्ता
- श्रीकृष्ण
- रचयिता
- वेदव्यास (परंपरा के अनुसार)
- मूल भाषा
- संस्कृत
- स्रोत संस्करण
- Shrimad Bhagavad Gita, Gita Press Gorakhpur (Sanskrit text); cross-checked with sa.wikisource.org, sanskritdocuments.org and the vedicscriptures.github.io text
- आख़िरी जाँच
- समीक्षा की स्थिति
- लिपि सत्यापित
इस पन्ने का संदर्भ दें
“भगवद गीता 3.35: श्रेयान्स्वधर्मो”. Nitya, अद्यतन 2026-10-04. https://getnitya.com/hi/gita/3/35/