अध्याय 9: राजविद्याराजगुह्ययोगः · 34 में से श्लोक 26
भगवद गीता 9.26: पत्रं पुष्पं फलं
प्रसिद्ध नाम: Patram Pushpam Phalam Toyam
श्रीभगवानुवाच
पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति।Patram Pushpam Phalam Toyam Yah Me Bhaktya Prayacchhati
तदहं भक्त्युपहृतमश्नामि प्रयतात्मनः॥Tat Aham Bhaktyupahritam Ashnami Prayatatmanah
अर्थ
जो भक्त मुझे प्रेम से पत्र, पुष्प, फल या जल अर्पित करता है, उस शुद्ध मन वाले की भक्ति से दी हुई वह भेंट मैं स्वीकार करता हूँ।
शब्दार्थ
| शब्द | अर्थ |
|---|---|
| पत्रम्patram | a leaf |
| पुष्पम्pushpam | a flower |
| फलम्phalam | a fruit |
| तोयम्toyam | water |
| यःyah | who |
| मेme | to me |
| भक्त्याbhaktya | with devotion |
| प्रयच्छतिprayacchhati | offers |
| तत्tat | that |
| अहम्aham | I |
| भक्त्युपहृतम्bhaktyupahritam | offered with devotion |
| अश्नामिashnami | accept and eat |
| प्रयतात्मनःprayatatmanah | of the pure-hearted |
व्याख्या
कृष्ण कहते हैं कि वे भक्ति से दिए गए पत्र, पुष्प, फल या जल को स्वीकार करते हैं। श्लोक का भार भक्ति पर है, भेंट के मूल्य पर नहीं। इसीलिए इसे सबके लिए खुला निमंत्रण माना जाता है, चाहे कोई धनी हो या निर्धन, विद्वान हो या अनपढ़। जो बड़ी भेंट नहीं दे सकता, वह पूजा से बाहर नहीं है। स्वीकार वही होता है जो शुद्ध हृदय से, यानी प्रयतात्मा के भाव से दिया जाए। इसी कारण यह श्लोक घर की पूजा के अंत में अक्सर पढ़ा जाता है।
यह पद दूसरी लिपियों में पढ़ें
- IAST (scholarly)
- patraṃ puṣpaṃ phalaṃ toyaṃ yo me bhaktyā prayacchati|tadahaṃ bhaktyupahṛtamaśnāmi prayatātmanaḥ||
- Telugu
- పత్రం పుష్పం ఫలం తోయం యో మే భక్త్యా ప్రయచ్ఛతి।తదహం భక్త్యుపహృతమశ్నామి ప్రయతాత్మనః॥
- Tamil
- பத்ரம் புஷ்பம் ப²லம் தோயம் யோ மே ப⁴க்த்யா ப்ரயச்ச²தி।தத³ஹம் ப⁴க்த்யுபஹ்ருʼதமஶ்நாமி ப்ரயதாத்மந꞉॥
- Kannada
- ಪತ್ರಂ ಪುಷ್ಪಂ ಫಲಂ ತೋಯಂ ಯೋ ಮೇ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ।ತದಹಂ ಭಕ್ತ್ಯುಪಹೃತಮಶ್ನಾಮಿ ಪ್ರಯತಾತ್ಮನಃ॥
- Malayalam
- പത്രം പുഷ്പം ഫലം തോയം യോ മേ ഭക്ത്യാ പ്രയച്ഛതി।തദഹം ഭക്ത്യുപഹൃതമശ്നാമി പ്രയതാത്മനഃ॥
- Gujarati
- પત્રં પુષ્પં ફલં તોયં યો મે ભક્ત્યા પ્રયચ્છતિ।તદહં ભક્ત્યુપહૃતમશ્નામિ પ્રયતાત્મનઃ॥
- Bengali
- পত্রং পুষ্পং ফলং তোযং যো মে ভক্ত্যা প্রযচ্ছতি।তদহং ভক্ত্যুপহৃতমশ্নামি প্রযতাত্মনঃ॥
मुख्य तथ्य
- श्रीमद्भगवद्गीता
- अध्याय 9: राजविद्याराजगुह्ययोगः
- श्लोक / पद
- 9.26
- वक्ता
- श्रीकृष्ण
- रचयिता
- वेदव्यास (परंपरा के अनुसार)
- मूल भाषा
- संस्कृत
- स्रोत संस्करण
- Shrimad Bhagavad Gita, Gita Press Gorakhpur (Sanskrit text); cross-checked with sanskritdocuments.org and sa.wikisource.org
- आख़िरी जाँच
- समीक्षा की स्थिति
- लिपि सत्यापित
इस पन्ने का संदर्भ दें
“भगवद गीता 9.26: पत्रं पुष्पं फलं”. Nitya, अद्यतन 2026-10-04. https://getnitya.com/hi/gita/9/26/