अध्याय 9: राजविद्याराजगुह्ययोगः · 34 में से श्लोक 26

भगवद गीता 9.26: पत्रं पुष्पं फलं

प्रसिद्ध नाम: Patram Pushpam Phalam Toyam

श्रीभगवानुवाच

पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति।Patram Pushpam Phalam Toyam Yah Me Bhaktya Prayacchhati

तदहं भक्त्युपहृतमश्नामि प्रयतात्मनः॥Tat Aham Bhaktyupahritam Ashnami Prayatatmanah

अर्थ

जो भक्त मुझे प्रेम से पत्र, पुष्प, फल या जल अर्पित करता है, उस शुद्ध मन वाले की भक्ति से दी हुई वह भेंट मैं स्वीकार करता हूँ।

शब्दार्थ

शब्दअर्थ
पत्रम्patram a leaf
पुष्पम्pushpam a flower
फलम्phalam a fruit
तोयम्toyam water
यःyah who
मेme to me
भक्त्याbhaktya with devotion
प्रयच्छतिprayacchhati offers
तत्tat that
अहम्aham I
भक्त्युपहृतम्bhaktyupahritam offered with devotion
अश्नामिashnami accept and eat
प्रयतात्मनःprayatatmanah of the pure-hearted

व्याख्या

कृष्ण कहते हैं कि वे भक्ति से दिए गए पत्र, पुष्प, फल या जल को स्वीकार करते हैं। श्लोक का भार भक्ति पर है, भेंट के मूल्य पर नहीं। इसीलिए इसे सबके लिए खुला निमंत्रण माना जाता है, चाहे कोई धनी हो या निर्धन, विद्वान हो या अनपढ़। जो बड़ी भेंट नहीं दे सकता, वह पूजा से बाहर नहीं है। स्वीकार वही होता है जो शुद्ध हृदय से, यानी प्रयतात्मा के भाव से दिया जाए। इसी कारण यह श्लोक घर की पूजा के अंत में अक्सर पढ़ा जाता है।

यह पद दूसरी लिपियों में पढ़ें
IAST (scholarly)
patraṃ puṣpaṃ phalaṃ toyaṃ yo me bhaktyā prayacchati|tadahaṃ bhaktyupahṛtamaśnāmi prayatātmanaḥ||
Telugu
పత్రం పుష్పం ఫలం తోయం యో మే భక్త్యా ప్రయచ్ఛతి।తదహం భక్త్యుపహృతమశ్నామి ప్రయతాత్మనః॥
Tamil
பத்ரம் புஷ்பம் ப²லம் தோயம் யோ மே ப⁴க்த்யா ப்ரயச்ச²தி।தத³ஹம் ப⁴க்த்யுபஹ்ருʼதமஶ்நாமி ப்ரயதாத்மந꞉॥
Kannada
ಪತ್ರಂ ಪುಷ್ಪಂ ಫಲಂ ತೋಯಂ ಯೋ ಮೇ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ।ತದಹಂ ಭಕ್ತ್ಯುಪಹೃತಮಶ್ನಾಮಿ ಪ್ರಯತಾತ್ಮನಃ॥
Malayalam
പത്രം പുഷ്പം ഫലം തോയം യോ മേ ഭക്ത്യാ പ്രയച്ഛതി।തദഹം ഭക്ത്യുപഹൃതമശ്നാമി പ്രയതാത്മനഃ॥
Gujarati
પત્રં પુષ્પં ફલં તોયં યો મે ભક્ત્યા પ્રયચ્છતિ।તદહં ભક્ત્યુપહૃતમશ્નામિ પ્રયતાત્મનઃ॥
Bengali
পত্রং পুষ্পং ফলং তোযং যো মে ভক্ত্যা প্রযচ্ছতি।তদহং ভক্ত্যুপহৃতমশ্নামি প্রযতাত্মনঃ॥

अध्याय 9, सभी श्लोक

मुख्य तथ्य

श्रीमद्भगवद्गीता
अध्याय 9: राजविद्याराजगुह्ययोगः
श्लोक / पद
9.26
वक्ता
श्रीकृष्ण
रचयिता
वेदव्यास (परंपरा के अनुसार)
मूल भाषा
संस्कृत
स्रोत संस्करण
Shrimad Bhagavad Gita, Gita Press Gorakhpur (Sanskrit text); cross-checked with sanskritdocuments.org and sa.wikisource.org
आख़िरी जाँच
समीक्षा की स्थिति
लिपि सत्यापित

इस पन्ने का संदर्भ दें

“भगवद गीता 9.26: पत्रं पुष्पं फलं”. Nitya, अद्यतन 2026-10-04. https://getnitya.com/hi/gita/9/26/

स्रोत: Shrimad Bhagavad Gita, Gita Press Gorakhpur (Sanskrit text); cross-checked with sanskritdocuments.org and sa.wikisource.org

ये अर्थ हमारा पहला मसौदा हैं। अभी किसी विद्वान ने इनकी जाँच नहीं की है। कोई भूल दिखे तो हमें ज़रूर बताएँ।

इस पद में त्रुटि बताएँ