अध्याय 11: विश्वरूपदर्शनयोगः · 55 में से श्लोक 55
भगवद गीता 11.55: मत्कर्मकृन्मत्परमो
प्रसिद्ध नाम: Mat Karma Krin Mat Paramo
श्रीभगवानुवाच
मत्कर्मकृन्मत्परमो मद्भक्तः सङ्गवर्जितः।Matkarmakrit Matparamah Madbhaktah Sangavarjitah
निर्वैरः सर्वभूतेषु यः स मामेति पाण्डव॥Nirvairah Sarvabhuteshu Yah Sah Mam Eti Pandava
अर्थ
जो मेरे लिए कर्म करता है, मुझे परम लक्ष्य मानता है, मेरा भक्त है, आसक्ति से रहित है और किसी भी प्राणी से वैर नहीं रखता, वह मुझे प्राप्त होता है, हे पाण्डव।
शब्दार्थ
| शब्द | अर्थ |
|---|---|
| मत्कर्मकृत्matkarmakrit | doing work for me |
| मत्परमःmatparamah | holding me as the highest |
| मद्भक्तःmadbhaktah | devoted to me |
| सङ्गवर्जितःsangavarjitah | free from attachment |
| निर्वैरःnirvairah | without enmity |
| सर्वभूतेषुsarvabhuteshu | towards all beings |
| यःyah | who |
| सःsah | he |
| माम्mam | me |
| एतिeti | reaches |
| पाण्डवPandava | son of Pandu |
व्याख्या
शंकराचार्य इस श्लोक को पूरी गीता के उपदेश का सार बताते हैं। इसमें पाँच गुण हैं: परमात्मा के लिए कर्म करना, उसे परम लक्ष्य मानना, भक्ति, आसक्ति से मुक्ति और किसी प्राणी से वैर न रखना। ये मिलकर ऐसा जीवन बताते हैं जो न संसार से कटा है, न उसके अधीन। श्लोक के अंत में कहा गया है कि ऐसा व्यक्ति मुझे प्राप्त होता है। इसमें कर्म, भक्ति और हर प्राणी के प्रति सद्भाव माँगा गया है; विद्वत्ता या संसार छोड़ने की कोई शर्त नहीं रखी गई।
यह पद दूसरी लिपियों में पढ़ें
- IAST (scholarly)
- matkarmakṛnmatparamo madbhaktaḥ saṅgavarjitaḥ|nirvairaḥ sarvabhūteṣu yaḥ sa māmeti pāṇḍava||
- Telugu
- మత్కర్మకృన్మత్పరమో మద్భక్తః సంగవర్జితః।నిర్వైరః సర్వభూతేషు యః స మామేతి పాండవ॥
- Tamil
- மத்கர்மக்ருʼந்மத்பரமோ மத்³ப⁴க்த꞉ ஸங்க³வர்ஜித꞉।நிர்வைர꞉ ஸர்வபூ⁴தேஷு ய꞉ ஸ மாமேதி பாண்ட³வ॥
- Kannada
- ಮತ್ಕರ್ಮಕೃನ್ಮತ್ಪರಮೋ ಮದ್ಭಕ್ತಃ ಸಂಗವರ್ಜಿತಃ।ನಿರ್ವೈರಃ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಯಃ ಸ ಮಾಮೇತಿ ಪಾಂಡವ॥
- Malayalam
- മത്കര്മകൃന്മത്പരമോ മദ്ഭക്തഃ സങ്ഗവര്ജിതഃ।നിര്വൈരഃ സര്വഭൂതേഷു യഃ സ മാമേതി പാണ്ഡവ॥
- Gujarati
- મત્કર્મકૃન્મત્પરમો મદ્ભક્તઃ સઙ્ગવર્જિતઃ।નિર્વૈરઃ સર્વભૂતેષુ યઃ સ મામેતિ પાણ્ડવ॥
- Bengali
- মত্কর্মকৃন্মত্পরমো মদ্ভক্তঃ সঙ্গবর্জিতঃ।নির্বৈরঃ সর্বভূতেষু যঃ স মামেতি পাণ্ডব॥
मुख्य तथ्य
- श्रीमद्भगवद्गीता
- अध्याय 11: विश्वरूपदर्शनयोगः
- श्लोक / पद
- 11.55
- वक्ता
- श्रीकृष्ण
- रचयिता
- वेदव्यास (परंपरा के अनुसार)
- मूल भाषा
- संस्कृत
- स्रोत संस्करण
- Shrimad Bhagavad Gita, Gita Press Gorakhpur (Sanskrit text); cross-checked with sanskritdocuments.org and sa.wikisource.org
- आख़िरी जाँच
- समीक्षा की स्थिति
- लिपि सत्यापित
इस पन्ने का संदर्भ दें
“भगवद गीता 11.55: मत्कर्मकृन्मत्परमो”. Nitya, अद्यतन 2026-10-04. https://getnitya.com/hi/gita/11/55/