अध्याय 12: भक्तियोगः · 20 में से श्लोक 14
भगवद गीता 12.14: सन्तुष्टः सततं योगी
श्रीभगवानुवाच
सन्तुष्टः सततं योगी यतात्मा दृढनिश्चयः।Santushtah Satatam Yogi Yatatma Dridhanishchayah
मय्यर्पितमनोबुद्धिर्यो मद्भक्तः स मे प्रियः॥Mayi Arpitamanobuddhih Yah Madbhaktah Sah Me Priyah
अर्थ
...जो सदा संतुष्ट रहता है, संयमी योगी है, दृढ़ निश्चय वाला है और जिसने मन-बुद्धि मुझे अर्पित कर दी है, ऐसा मेरा भक्त मुझे प्रिय है।
शब्दार्थ
| शब्द | अर्थ |
|---|---|
| सन्तुष्टःsantushtah | content |
| सततम्satatam | always |
| योगीyogi | the yogi |
| यतात्माyatatma | self-controlled |
| दृढनिश्चयःdridhanishchayah | firm in resolve |
| मयिmayi | to me |
| अर्पितमनोबुद्धिःarpitamanobuddhih | with mind and intellect offered |
| यःyah | who |
| मद्भक्तःmadbhaktah | my devotee |
| सःsah | he |
| मेme | to me |
| प्रियःpriyah | dear |
व्याख्या
चित्र भीतरी गुणों के साथ आगे बढ़ता है: निरंतर संतोष, संयम, दृढ़ निश्चय और कृष्ण को अर्पित मन-बुद्धि। यहाँ संतोष का अर्थ आलस्य नहीं है। यह उस व्यक्ति की स्थिरता है जिसकी खुशी हर परिणाम पर टिकी नहीं होती। दृढ़ निश्चय के साथ मिलकर यह ऐसे व्यक्ति को दिखाता है जो कठिन परिश्रम करता है और परिणाम उलटा होने पर भी डिगता नहीं। अंतिम शब्द 'वह मुझे प्रिय है' आगे के श्लोकों में बार-बार आते हैं, मानो कहा जा रहा हो कि ईश्वर की दृष्टि में व्यक्ति की कसौटी चरित्र की गर्माहट है, पद नहीं।
यह पद दूसरी लिपियों में पढ़ें
- IAST (scholarly)
- santuṣṭaḥ satataṃ yogī yatātmā dṛḍhaniścayaḥ|mayyarpitamanobuddhiryo madbhaktaḥ sa me priyaḥ||
- Telugu
- సంతుష్టః సతతం యోగీ యతాత్మా దృఢనిశ్చయః।మయ్యర్పితమనోబుద్ధిర్యో మద్భక్తః స మే ప్రియః॥
- Tamil
- ஸந்துஷ்ட꞉ ஸததம் யோகீ³ யதாத்மா த்³ருʼட⁴நிஶ்சய꞉।மய்யர்பிதமநோபு³த்³தி⁴ர்யோ மத்³ப⁴க்த꞉ ஸ மே ப்ரிய꞉॥
- Kannada
- ಸಂತುಷ್ಟಃ ಸತತಂ ಯೋಗೀ ಯತಾತ್ಮಾ ದೃಢನಿಶ್ಚಯಃ।ಮಯ್ಯರ್ಪಿತಮನೋಬುದ್ಧಿರ್ಯೋ ಮದ್ಭಕ್ತಃ ಸ ಮೇ ಪ್ರಿಯಃ॥
- Malayalam
- സന്തുഷ്ടഃ സതതം യോഗീ യതാത്മാ ദൃഢനിശ്ചയഃ।മയ്യര്പിതമനോബുദ്ധിര്യോ മദ്ഭക്തഃ സ മേ പ്രിയഃ॥
- Gujarati
- સન્તુષ્ટઃ સતતં યોગી યતાત્મા દૃઢનિશ્ચયઃ।મય્યર્પિતમનોબુદ્ધિર્યો મદ્ભક્તઃ સ મે પ્રિયઃ॥
- Bengali
- সন্তুষ্টঃ সততং যোগী যতাত্মা দৃঢনিশ্চযঃ।ময্যর্পিতমনোবুদ্ধির্যো মদ্ভক্তঃ স মে প্রিযঃ॥
मुख्य तथ्य
- श्रीमद्भगवद्गीता
- अध्याय 12: भक्तियोगः
- श्लोक / पद
- 12.14
- वक्ता
- श्रीकृष्ण
- रचयिता
- वेदव्यास (परंपरा के अनुसार)
- मूल भाषा
- संस्कृत
- स्रोत संस्करण
- Shrimad Bhagavad Gita, Gita Press Gorakhpur (Sanskrit text); cross-checked with sanskritdocuments.org and sa.wikisource.org
- आख़िरी जाँच
- समीक्षा की स्थिति
- लिपि सत्यापित
इस पन्ने का संदर्भ दें
“भगवद गीता 12.14: सन्तुष्टः सततं योगी”. Nitya, अद्यतन 2026-10-04. https://getnitya.com/hi/gita/12/14/