अध्याय 13: क्षेत्रक्षेत्रज्ञविभागयोगः · 34 में से श्लोक 21

भगवद गीता 13.21: पुरुषः प्रकृतिस्थो

श्रीभगवानुवाच

पुरुषः प्रकृतिस्थो हि भुङ्क्ते प्रकृतिजान्गुणान् ।Purushah Prakritistho Hi Bhunkte Prakritijangunan

कारणं गुणसङ्गोऽस्य सदसद्योनिजन्मसु ॥Karanam Gunasango'sya Sadasad Yoni Janmasu

अर्थ

प्रकृति में स्थित पुरुष प्रकृति से उत्पन्न गुणों को भोगता है। इन गुणों में आसक्ति ही उसके अच्छी और बुरी योनियों में जन्म लेने का कारण है।

शब्दार्थ

शब्दअर्थ
पुरुषःpurushah the soul
प्रकृतिस्थःprakritisthah abiding in nature
हिhi indeed
भुङ्क्तेbhunkte experiences
प्रकृतिजान्prakritijan born of nature
गुणान्gunan the gunas
कारणम्karanam cause
गुणसङ्गःgunasangah attachment to the gunas
अस्यasya of this one
सदसद्योनिजन्मसुsadasad yoni janmasu in births in good and bad wombs
यह पद दूसरी लिपियों में पढ़ें
IAST (scholarly)
puruṣaḥ prakṛtistho hi bhuṅkte prakṛtijānguṇān |kāraṇaṃ guṇasaṅgo'sya sadasadyonijanmasu ||
Telugu
పురుషః ప్రకృతిస్థో హి భుంక్తే ప్రకృతిజాన్గుణాన్ ।కారణం గుణసంగోఽస్య సదసద్యోనిజన్మసు ॥
Tamil
புருஷ꞉ ப்ரக்ருʼதிஸ்தோ² ஹி பு⁴ங்க்தே ப்ரக்ருʼதிஜாந்கு³ணாந் ।காரணம் கு³ணஸங்கோ³(அ)ஸ்ய ஸத³ஸத்³யோநிஜந்மஸு ॥
Kannada
ಪುರುಷಃ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥೋ ಹಿ ಭುಂಕ್ತೇ ಪ್ರಕೃತಿಜಾನ್ಗುಣಾನ್ ।ಕಾರಣಂ ಗುಣಸಂಗೋಽಸ್ಯ ಸದಸದ್ಯೋನಿಜನ್ಮಸು ॥
Malayalam
പുരുഷഃ പ്രകൃതിസ്ഥോ ഹി ഭുങ്ക്തേ പ്രകൃതിജാന്ഗുണാന് ।കാരണം ഗുണസങ്ഗോഽസ്യ സദസദ്യോനിജന്മസു ॥
Gujarati
પુરુષઃ પ્રકૃતિસ્થો હિ ભુઙ્ક્તે પ્રકૃતિજાન્ગુણાન્ ।કારણં ગુણસઙ્ગોઽસ્ય સદસદ્યોનિજન્મસુ ॥
Bengali
পুরুষঃ প্রকৃতিস্থো হি ভুঙ্ক্তে প্রকৃতিজান্গুণান্ ।কারণং গুণসঙ্গোঽস্য সদসদ্যোনিজন্মসু ॥

अध्याय 13, सभी श्लोक

मुख्य तथ्य

श्रीमद्भगवद्गीता
अध्याय 13: क्षेत्रक्षेत्रज्ञविभागयोगः
श्लोक / पद
13.21
वक्ता
श्रीकृष्ण
रचयिता
वेदव्यास (परंपरा के अनुसार)
मूल भाषा
संस्कृत
स्रोत संस्करण
Shrimad Bhagavad Gita, Gita Press Gorakhpur (Sanskrit text); cross-checked with sanskritdocuments.org, sa.wikisource.org and vedicscriptures.github.io
आख़िरी जाँच
समीक्षा की स्थिति
लिपि सत्यापित

इस पन्ने का संदर्भ दें

“भगवद गीता 13.21: पुरुषः प्रकृतिस्थो”. Nitya, अद्यतन 2026-10-04. https://getnitya.com/hi/gita/13/21/

स्रोत: Shrimad Bhagavad Gita, Gita Press Gorakhpur (Sanskrit text); cross-checked with sanskritdocuments.org, sa.wikisource.org and vedicscriptures.github.io

ये अर्थ हमारा पहला मसौदा हैं। अभी किसी विद्वान ने इनकी जाँच नहीं की है। कोई भूल दिखे तो हमें ज़रूर बताएँ।

इस पद में त्रुटि बताएँ