अध्याय 2: साङ्ख्ययोगः · 72 में से श्लोक 23
भगवद गीता 2.23: नैनं छिन्दन्ति
प्रसिद्ध नाम: Nainam Chindanti Shastrani
श्रीभगवानुवाच
नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः ।Na Enam Chhindanti Shastrani Na Enam Dahati Pavakah
न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः ॥Na Cha Enam Kledayanti Apah Na Shoshayati Marutah
अर्थ
इस आत्मा को शस्त्र काट नहीं सकते, आग जला नहीं सकती, जल भिगो नहीं सकता और हवा सुखा नहीं सकती।
शब्दार्थ
| शब्द | अर्थ |
|---|---|
| नNa | not |
| एनम्Enam | this |
| छिन्दन्तिChhindanti | cut |
| शस्त्राणिShastrani | weapons |
| नNa | nor |
| एनम्Enam | this |
| दहतिDahati | burns |
| पावकःPavakah | fire |
| नNa | nor |
| चCha | and |
| एनम्Enam | this |
| क्लेदयन्तिKledayanti | wet |
| आपःApah | waters |
| नNa | nor |
| शोषयतिShoshayati | dries |
| मारुतःMarutah | wind |
व्याख्या
यहाँ श्रीकृष्ण नष्ट होने के चार तरीके गिनाते हैं: शस्त्र, अग्नि, जल और वायु, और कहते हैं कि इनमें से कोई आत्मा को छू नहीं सकता। नाम लिए गए तत्त्व भौतिक जगत के ही प्रतीक हैं, इसलिए श्लोक कहता है कि आत्मा भौतिक संसार से परे है। वह काटी या जलाई नहीं जा सकती क्योंकि वह पदार्थ से नहीं बनी। शस्त्र और घावों की चिन्ता करने वाले योद्धा अर्जुन के लिए यह सीधा उत्तर है। दूसरों के लिए यह याद दिलाता है कि हमारे भीतर जो सबसे मूल है, उसे शरीर के साथ होने वाली घटनाएँ खतरे में नहीं डालतीं।
यह पद दूसरी लिपियों में पढ़ें
- IAST (scholarly)
- nainaṃ chindanti śastrāṇi nainaṃ dahati pāvakaḥ |na cainaṃ kledayantyāpo na śoṣayati mārutaḥ ||
- Telugu
- నైనం ఛిందంతి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః ।న చైనం క్లేదయంత్యాపో న శోషయతి మారుతః ॥
- Tamil
- நைநம் சி²ந்த³ந்தி ஶஸ்த்ராணி நைநம் த³ஹதி பாவக꞉ ।ந சைநம் க்லேத³யந்த்யாபோ ந ஶோஷயதி மாருத꞉ ॥
- Kannada
- ನೈನಂ ಛಿಂದಂತಿ ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ನೈನಂ ದಹತಿ ಪಾವಕಃ ।ನ ಚೈನಂ ಕ್ಲೇದಯಂತ್ಯಾಪೋ ನ ಶೋಷಯತಿ ಮಾರುತಃ ॥
- Malayalam
- നൈനം ഛിന്ദന്തി ശസ്ത്രാണി നൈനം ദഹതി പാവകഃ ।ന ചൈനം ക്ലേദയന്ത്യാപോ ന ശോഷയതി മാരുതഃ ॥
- Gujarati
- નૈનં છિન્દન્તિ શસ્ત્રાણિ નૈનં દહતિ પાવકઃ ।ન ચૈનં ક્લેદયન્ત્યાપો ન શોષયતિ મારુતઃ ॥
- Bengali
- নৈনং ছিন্দন্তি শস্ত্রাণি নৈনং দহতি পাবকঃ ।ন চৈনং ক্লেদযন্ত্যাপো ন শোষযতি মারুতঃ ॥
मुख्य तथ्य
- श्रीमद्भगवद्गीता
- अध्याय 2: साङ्ख्ययोगः
- श्लोक / पद
- 2.23
- वक्ता
- श्रीकृष्ण
- रचयिता
- वेदव्यास (परंपरा के अनुसार)
- मूल भाषा
- संस्कृत
- स्रोत संस्करण
- Shrimad Bhagavad Gita, Gita Press Gorakhpur (Sanskrit text); cross-checked with sa.wikisource.org, sanskritdocuments.org and the vedicscriptures.github.io text
- आख़िरी जाँच
- समीक्षा की स्थिति
- लिपि सत्यापित
इस पन्ने का संदर्भ दें
“भगवद गीता 2.23: नैनं छिन्दन्ति”. Nitya, अद्यतन 2026-10-04. https://getnitya.com/hi/gita/2/23/