अध्याय 2: साङ्ख्ययोगः · 72 में से श्लोक 47
भगवद गीता 2.47: कर्मण्येवाधिकारस्ते
प्रसिद्ध नाम: Karmanye Vadhikaraste
श्रीभगवानुवाच
कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन ।Karmani Eva Adhikarah Te Ma Phaleshu Kadachana
मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि ॥Ma Karmaphalahetuh Bhuh Ma Te Sangah Astu Akarmani
अर्थ
तुम्हारा अधिकार केवल कर्म करने में है, उसके फलों में कभी नहीं। कर्म के फल को अपना उद्देश्य मत बनाओ, और कर्म न करने में भी तुम्हारी आसक्ति न हो।
शब्दार्थ
| शब्द | अर्थ |
|---|---|
| कर्मणिKarmani | in action |
| एवEva | alone |
| अधिकारःAdhikarah | right |
| तेTe | your |
| माMa | never |
| फलेषुPhaleshu | in the fruits |
| कदाचनKadachana | at any time |
| माMa | not |
| कर्मफलहेतुःKarmaphalahetuh | motivated by the fruit of action |
| भूःBhuh | be |
| माMa | not |
| तेTe | your |
| सङ्गःSangah | attachment |
| अस्तुAstu | let there be |
| अकर्मणिAkarmani | in inaction |
व्याख्या
यह गीता के सबसे ज़्यादा उद्धृत श्लोकों में से है और कर्मयोग का सार। इसमें चार बातें हैं: कर्म करने का तुम्हारा अधिकार है; फल पर तुम्हारा दावा नहीं; फल को कर्म का कारण मत बनाओ; और न करने की शरण भी मत लो। यह नहीं कहता कि परिणाम महत्त्वहीन हैं। यह कहता है कि प्रयास हमारे हाथ में है, परिणाम नहीं, इसलिए जो फल से चिपकता है वह सदा चिन्तित रहता है, और जो पूरा प्रयास करके फल पर दावा छोड़ देता है वह स्थिर रहता है। यह श्लोक कामकाजी जीवन के लिए है, उससे हटने के लिए नहीं।
यह पद दूसरी लिपियों में पढ़ें
- IAST (scholarly)
- karmaṇyevādhikāraste mā phaleṣu kadācana |mā karmaphalaheturbhūrmā te saṅgo'stvakarmaṇi ||
- Telugu
- కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన ।మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సంగోఽస్త్వకర్మణి ॥
- Tamil
- கர்மண்யேவாதி⁴காரஸ்தே மா ப²லேஷு கதா³சந ।மா கர்மப²லஹேதுர்பூ⁴ர்மா தே ஸங்கோ³(அ)ஸ்த்வகர்மணி ॥
- Kannada
- ಕರ್ಮಣ್ಯೇವಾಧಿಕಾರಸ್ತೇ ಮಾ ಫಲೇಷು ಕದಾಚನ ।ಮಾ ಕರ್ಮಫಲಹೇತುರ್ಭೂರ್ಮಾ ತೇ ಸಂಗೋಽಸ್ತ್ವಕರ್ಮಣಿ ॥
- Malayalam
- കര്മണ്യേവാധികാരസ്തേ മാ ഫലേഷു കദാചന ।മാ കര്മഫലഹേതുര്ഭൂര്മാ തേ സങ്ഗോഽസ്ത്വകര്മണി ॥
- Gujarati
- કર્મણ્યેવાધિકારસ્તે મા ફલેષુ કદાચન ।મા કર્મફલહેતુર્ભૂર્મા તે સઙ્ગોઽસ્ત્વકર્મણિ ॥
- Bengali
- কর্মণ্যেবাধিকারস্তে মা ফলেষু কদাচন ।মা কর্মফলহেতুর্ভূর্মা তে সঙ্গোঽস্ত্বকর্মণি ॥
मुख्य तथ्य
- श्रीमद्भगवद्गीता
- अध्याय 2: साङ्ख्ययोगः
- श्लोक / पद
- 2.47
- वक्ता
- श्रीकृष्ण
- रचयिता
- वेदव्यास (परंपरा के अनुसार)
- मूल भाषा
- संस्कृत
- स्रोत संस्करण
- Shrimad Bhagavad Gita, Gita Press Gorakhpur (Sanskrit text); cross-checked with sa.wikisource.org, sanskritdocuments.org and the vedicscriptures.github.io text
- आख़िरी जाँच
- समीक्षा की स्थिति
- लिपि सत्यापित
इस पन्ने का संदर्भ दें
“भगवद गीता 2.47: कर्मण्येवाधिकारस्ते”. Nitya, अद्यतन 2026-10-04. https://getnitya.com/hi/gita/2/47/