अध्याय 2: साङ्ख्ययोगः · 72 में से श्लोक 48
भगवद गीता 2.48: योगस्थः कुरु कर्माणि
प्रसिद्ध नाम: Yogasthah Kuru Karmani
श्रीभगवानुवाच
योगस्थः कुरु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा धनंजय ।Yogasthah Kuru Karmani Sangam Tyaktva Dhananjaya
सिद्ध्यसिद्ध्योः समो भूत्वा समत्वं योग उच्यते ॥Siddhyasiddhyoh Samah Bhutva Samatvam Yogah Uchyate
अर्थ
हे धनञ्जय, योग में स्थित रहकर और आसक्ति छोड़कर कर्म करो; सिद्धि और असिद्धि में सम रहो। इसी समता को योग कहा जाता है।
शब्दार्थ
| शब्द | अर्थ |
|---|---|
| योगस्थःYogasthah | established in yoga |
| कुरुKuru | perform |
| कर्माणिKarmani | actions |
| सङ्गम्Sangam | attachment |
| त्यक्त्वाTyaktva | giving up |
| धनञ्जयDhananjaya | O Arjuna |
| सिद्ध्यसिद्ध्योःSiddhyasiddhyoh | in success and failure |
| समःSamah | even-minded |
| भूत्वाBhutva | being |
| समत्वम्Samatvam | evenness of mind |
| योगःYogah | yoga |
| उच्यतेUchyate | is called |
व्याख्या
यहाँ श्रीकृष्ण योग की अपनी कार्यकारी परिभाषा देते हैं: समत्वम्, यानी मन की समता। योग सबसे पहले कोई आसन या तकनीक नहीं, बल्कि काम सफल हो या विफल, सन्तुलित रहना है। वे अर्जुन से कहते हैं कि इसी सन्तुलन में स्थित होकर कर्म करो और आसक्ति छोड़ दो। यह श्लोक 2.47 को पूरा करता है: वह कहता है कि फल को उद्देश्य मत बनाओ, और यह बताता है कि सही मनःस्थिति कैसी होती है। गीता में योग का क्या अर्थ है, यह समझाने के लिए इसे अक्सर उद्धृत किया जाता है।
यह पद दूसरी लिपियों में पढ़ें
- IAST (scholarly)
- yogasthaḥ kuru karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā dhanaṃjaya |siddhyasiddhyoḥ samo bhūtvā samatvaṃ yoga ucyate ||
- Telugu
- యోగస్థః కురు కర్మాణి సంగం త్యక్త్వా ధనంజయ ।సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే ॥
- Tamil
- யோக³ஸ்த²꞉ குரு கர்மாணி ஸங்க³ம் த்யக்த்வா த⁴நஞ்ஜய ।ஸித்³த்⁴யஸித்³த்⁴யோ꞉ ஸமோ பூ⁴த்வா ஸமத்வம் யோக³ உச்யதே ॥
- Kannada
- ಯೋಗಸ್ಥಃ ಕುರು ಕರ್ಮಾಣಿ ಸಂಗಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಧನಂಜಯ ।ಸಿದ್ಧ್ಯಸಿದ್ಧ್ಯೋಃ ಸಮೋ ಭೂತ್ವಾ ಸಮತ್ವಂ ಯೋಗ ಉಚ್ಯತೇ ॥
- Malayalam
- യോഗസ്ഥഃ കുരു കര്മാണി സങ്ഗം ത്യക്ത്വാ ധനംജയ ।സിദ്ധ്യസിദ്ധ്യോഃ സമോ ഭൂത്വാ സമത്വം യോഗ ഉച്യതേ ॥
- Gujarati
- યોગસ્થઃ કુરુ કર્માણિ સઙ્ગં ત્યક્ત્વા ધનંજય ।સિદ્ધ્યસિદ્ધ્યોઃ સમો ભૂત્વા સમત્વં યોગ ઉચ્યતે ॥
- Bengali
- যোগস্থঃ কুরু কর্মাণি সঙ্গং ত্যক্ত্বা ধনংজয ।সিদ্ধ্যসিদ্ধ্যোঃ সমো ভূত্বা সমত্বং যোগ উচ্যতে ॥
मुख्य तथ्य
- श्रीमद्भगवद्गीता
- अध्याय 2: साङ्ख्ययोगः
- श्लोक / पद
- 2.48
- वक्ता
- श्रीकृष्ण
- रचयिता
- वेदव्यास (परंपरा के अनुसार)
- मूल भाषा
- संस्कृत
- स्रोत संस्करण
- Shrimad Bhagavad Gita, Gita Press Gorakhpur (Sanskrit text); cross-checked with sa.wikisource.org, sanskritdocuments.org and the vedicscriptures.github.io text
- आख़िरी जाँच
- समीक्षा की स्थिति
- लिपि सत्यापित
इस पन्ने का संदर्भ दें
“भगवद गीता 2.48: योगस्थः कुरु कर्माणि”. Nitya, अद्यतन 2026-10-04. https://getnitya.com/hi/gita/2/48/