अध्याय 3: कर्मयोगः · 43 में से श्लोक 42

भगवद गीता 3.42: इन्द्रियाणि

श्रीभगवानुवाच

इन्द्रियाणि पराण्याहुरिन्द्रियेभ्यः परं मनः ।Indriyani Parani Ahuh Indriyebhyah Param

मनसस्तु परा बुद्धिर्यो बुद्धेः परतस्तु सः ॥Manah Manasah Tu Para Buddhih Yah Buddheh Paratah Tu Sah

अर्थ

कहा गया है कि इन्द्रियाँ (स्थूल शरीर से) श्रेष्ठ हैं, इन्द्रियों से मन परे है, मन से बुद्धि परे है, और जो बुद्धि से भी परे है, वह आत्मा है।

शब्दार्थ

शब्दअर्थ
इन्द्रियाणिIndriyani the senses
पराणिParani superior
आहुःAhuh they say
इन्द्रियेभ्यःIndriyebhyah than the senses
परम्Param superior
मनःManah the mind
मनसःManasah than the mind
तुTu but
पराPara superior
बुद्धिःBuddhih the intellect
यःYah who
बुद्धेःBuddheh than the intellect
परतःParatah beyond
तुTu but
सःSah he
यह पद दूसरी लिपियों में पढ़ें
IAST (scholarly)
indriyāṇi parāṇyāhurindriyebhyaḥ paraṃ manaḥ |manasastu parā buddhiryo buddheḥ paratastu saḥ ||
Telugu
ఇంద్రియాణి పరాణ్యాహురింద్రియేభ్యః పరం మనః ।మనసస్తు పరా బుద్ధిర్యో బుద్ధేః పరతస్తు సః ॥
Tamil
இந்த்³ரியாணி பராண்யாஹுரிந்த்³ரியேப்⁴ய꞉ பரம் மந꞉ ।மநஸஸ்து பரா பு³த்³தி⁴ர்யோ பு³த்³தே⁴꞉ பரதஸ்து ஸ꞉ ॥
Kannada
ಇಂದ್ರಿಯಾಣಿ ಪರಾಣ್ಯಾಹುರಿಂದ್ರಿಯೇಭ್ಯಃ ಪರಂ ಮನಃ ।ಮನಸಸ್ತು ಪರಾ ಬುದ್ಧಿರ್ಯೋ ಬುದ್ಧೇಃ ಪರತಸ್ತು ಸಃ ॥
Malayalam
ഇന്ദ്രിയാണി പരാണ്യാഹുരിന്ദ്രിയേഭ്യഃ പരം മനഃ ।മനസസ്തു പരാ ബുദ്ധിര്യോ ബുദ്ധേഃ പരതസ്തു സഃ ॥
Gujarati
ઇન્દ્રિયાણિ પરાણ્યાહુરિન્દ્રિયેભ્યઃ પરં મનઃ ।મનસસ્તુ પરા બુદ્ધિર્યો બુદ્ધેઃ પરતસ્તુ સઃ ॥
Bengali
ইন্দ্রিযাণি পরাণ্যাহুরিন্দ্রিযেভ্যঃ পরং মনঃ ।মনসস্তু পরা বুদ্ধির্যো বুদ্ধেঃ পরতস্তু সঃ ॥

अध्याय 3, सभी श्लोक

मुख्य तथ्य

श्रीमद्भगवद्गीता
अध्याय 3: कर्मयोगः
श्लोक / पद
3.42
वक्ता
श्रीकृष्ण
रचयिता
वेदव्यास (परंपरा के अनुसार)
मूल भाषा
संस्कृत
स्रोत संस्करण
Shrimad Bhagavad Gita, Gita Press Gorakhpur (Sanskrit text); cross-checked with sa.wikisource.org, sanskritdocuments.org and the vedicscriptures.github.io text
आख़िरी जाँच
समीक्षा की स्थिति
लिपि सत्यापित

इस पन्ने का संदर्भ दें

“भगवद गीता 3.42: इन्द्रियाणि”. Nitya, अद्यतन 2026-10-04. https://getnitya.com/hi/gita/3/42/

स्रोत: Shrimad Bhagavad Gita, Gita Press Gorakhpur (Sanskrit text); cross-checked with sa.wikisource.org, sanskritdocuments.org and the vedicscriptures.github.io text

ये अर्थ हमारा पहला मसौदा हैं। अभी किसी विद्वान ने इनकी जाँच नहीं की है। कोई भूल दिखे तो हमें ज़रूर बताएँ।

इस पद में त्रुटि बताएँ