अध्याय 4: ज्ञानकर्मसंन्यासयोगः · 42 में से श्लोक 18

भगवद गीता 4.18: कर्मण्यकर्म यः

प्रसिद्ध नाम: Karmanyakarma Yah Pashyet

श्रीभगवानुवाच

कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः ।Karmani Akarma Yah Pashyet Akarmani Cha Karma Yah

स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत् ॥Sah Buddhiman Manushyeshu Sah Yuktah Kritsnakarmakrit

अर्थ

जो कर्म में अकर्म को और अकर्म में कर्म को देखता है, वह मनुष्यों में बुद्धिमान है, वही योगी है और सब कर्म करने वाला है।

शब्दार्थ

शब्दअर्थ
कर्मणिKarmani in action
अकर्मAkarma inaction
यःYah who
पश्येत्Pashyet sees
अकर्मणिAkarmani in inaction
चCha and
कर्मKarma action
यःYah who
सःSah he
बुद्धिमान्Buddhiman wise
मनुष्येषुManushyeshu among people
सःSah he
युक्तःYuktah a yogi
कृत्स्नकर्मकृत्Kritsnakarmakrit doing all actions

व्याख्या

यह श्लोक पहेली जैसा लगता है: कर्म में अकर्म और अकर्म में कर्म देखना। सामान्य अर्थ यह है कि जो अहंकार और फल की इच्छा के बिना काम करता है, वह काम से वास्तव में बँधता नहीं, इसलिए कर्म के भीतर अकर्म है। और जो खाली बैठा है पर कामनाओं और योजनाओं से भरा है, वह भीतर से कर्म कर रहा है, इसलिए दिखावटी अकर्म में भी कर्म है। महत्त्व भीतर की अवस्था का है, शरीर की बाहरी गति का नहीं। इसीलिए कोई पूरी तरह व्यस्त रहकर भी मुक्त हो सकता है।

यह पद दूसरी लिपियों में पढ़ें
IAST (scholarly)
karmaṇyakarma yaḥ paśyedakarmaṇi ca karma yaḥ |sa buddhimānmanuṣyeṣu sa yuktaḥ kṛtsnakarmakṛt ||
Telugu
కర్మణ్యకర్మ యః పశ్యేదకర్మణి చ కర్మ యః ।స బుద్ధిమాన్మనుష్యేషు స యుక్తః కృత్స్నకర్మకృత్ ॥
Tamil
கர்மண்யகர்ம ய꞉ பஶ்யேத³கர்மணி ச கர்ம ய꞉ ।ஸ பு³த்³தி⁴மாந்மநுஷ்யேஷு ஸ யுக்த꞉ க்ருʼத்ஸ்நகர்மக்ருʼத் ॥
Kannada
ಕರ್ಮಣ್ಯಕರ್ಮ ಯಃ ಪಶ್ಯೇದಕರ್ಮಣಿ ಚ ಕರ್ಮ ಯಃ ।ಸ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ಮನುಷ್ಯೇಷು ಸ ಯುಕ್ತಃ ಕೃತ್ಸ್ನಕರ್ಮಕೃತ್ ॥
Malayalam
കര്മണ്യകര്മ യഃ പശ്യേദകര്മണി ച കര്മ യഃ ।സ ബുദ്ധിമാന്മനുഷ്യേഷു സ യുക്തഃ കൃത്സ്നകര്മകൃത് ॥
Gujarati
કર્મણ્યકર્મ યઃ પશ્યેદકર્મણિ ચ કર્મ યઃ ।સ બુદ્ધિમાન્મનુષ્યેષુ સ યુક્તઃ કૃત્સ્નકર્મકૃત્ ॥
Bengali
কর্মণ্যকর্ম যঃ পশ্যেদকর্মণি চ কর্ম যঃ ।স বুদ্ধিমান্মনুষ্যেষু স যুক্তঃ কৃত্স্নকর্মকৃত্ ॥

अध्याय 4, सभी श्लोक

मुख्य तथ्य

श्रीमद्भगवद्गीता
अध्याय 4: ज्ञानकर्मसंन्यासयोगः
श्लोक / पद
4.18
वक्ता
श्रीकृष्ण
रचयिता
वेदव्यास (परंपरा के अनुसार)
मूल भाषा
संस्कृत
स्रोत संस्करण
Shrimad Bhagavad Gita, Gita Press Gorakhpur (Sanskrit text); cross-checked with sa.wikisource.org, sanskritdocuments.org and the vedicscriptures.github.io text
आख़िरी जाँच
समीक्षा की स्थिति
लिपि सत्यापित

इस पन्ने का संदर्भ दें

“भगवद गीता 4.18: कर्मण्यकर्म यः”. Nitya, अद्यतन 2026-10-04. https://getnitya.com/hi/gita/4/18/

स्रोत: Shrimad Bhagavad Gita, Gita Press Gorakhpur (Sanskrit text); cross-checked with sa.wikisource.org, sanskritdocuments.org and the vedicscriptures.github.io text

ये अर्थ हमारा पहला मसौदा हैं। अभी किसी विद्वान ने इनकी जाँच नहीं की है। कोई भूल दिखे तो हमें ज़रूर बताएँ।

इस पद में त्रुटि बताएँ