अध्याय 5: कर्मसंन्यासयोगः · 29 में से श्लोक 10
भगवद गीता 5.10: ब्रह्मण्याधाय
प्रसिद्ध नाम: Brahmanyadhaya Karmani
श्रीभगवानुवाच
ब्रह्मण्याधाय कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा करोति यः ।Brahmani Adhaya Karmani Sangam Tyaktva Karoti Yah
लिप्यते न स पापेन पद्मपत्रमिवाम्भसा ॥Lipyate Na Sah Papena Padmapatram Iva Ambhasa
अर्थ
जो सब कर्मों को ब्रह्म में अर्पण करके और आसक्ति छोड़कर कर्म करता है, वह पाप से वैसे ही लिप्त नहीं होता जैसे कमल का पत्ता जल से।
शब्दार्थ
| शब्द | अर्थ |
|---|---|
| ब्रह्मणिBrahmani | in Brahman |
| आधायAdhaya | placing |
| कर्माणिKarmani | actions |
| सङ्गम्Sangam | attachment |
| त्यक्त्वाTyaktva | giving up |
| करोतिKaroti | acts |
| यःYah | who |
| लिप्यतेLipyate | is stained |
| नNa | not |
| सःSah | he |
| पापेनPapena | by sin |
| पद्मपत्रम्Padmapatram | a lotus leaf |
| इवIva | like |
| अम्भसाAmbhasa | by water |
व्याख्या
कमल के पत्ते का चित्र गीता के सबसे जाने-पहचाने चित्रों में है। कमल का पत्ता दिन भर पानी में रहकर भी सूखा रहता है, क्योंकि पानी उस पर बूँद बनकर लुढ़क जाता है। इसी तरह कोई व्यक्ति संसार में पूरी तरह रहकर और परिश्रम करके भी उस दोष से अछूता रह सकता है जो कर्म से प्रायः जुड़ता है, यदि कर्म अर्पण-भाव से किया जाए, उससे चिपककर नहीं। श्लोक कहता है कि संसार के काम में पूरी तरह लगे रहना और भीतर से मुक्त रहना, दोनों साथ हो सकते हैं। कठिन काम या प्रलोभनों से भरे संसार में शान्त और ईमानदार रहने की कोशिश करने वाले इसे अक्सर याद करते हैं।
यह पद दूसरी लिपियों में पढ़ें
- IAST (scholarly)
- brahmaṇyādhāya karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā karoti yaḥ |lipyate na sa pāpena padmapatramivāmbhasā ||
- Telugu
- బ్రహ్మణ్యాధాయ కర్మాణి సంగం త్యక్త్వా కరోతి యః ।లిప్యతే న స పాపేన పద్మపత్రమివాంభసా ॥
- Tamil
- ப்³ரஹ்மண்யாதா⁴ய கர்மாணி ஸங்க³ம் த்யக்த்வா கரோதி ய꞉ ।லிப்யதே ந ஸ பாபேந பத்³மபத்ரமிவாம்ப⁴ஸா ॥
- Kannada
- ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಧಾಯ ಕರ್ಮಾಣಿ ಸಂಗಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಕರೋತಿ ಯಃ ।ಲಿಪ್ಯತೇ ನ ಸ ಪಾಪೇನ ಪದ್ಮಪತ್ರಮಿವಾಂಭಸಾ ॥
- Malayalam
- ബ്രഹ്മണ്യാധായ കര്മാണി സങ്ഗം ത്യക്ത്വാ കരോതി യഃ ।ലിപ്യതേ ന സ പാപേന പദ്മപത്രമിവാമ്ഭസാ ॥
- Gujarati
- બ્રહ્મણ્યાધાય કર્માણિ સઙ્ગં ત્યક્ત્વા કરોતિ યઃ ।લિપ્યતે ન સ પાપેન પદ્મપત્રમિવામ્ભસા ॥
- Bengali
- ব্রহ্মণ্যাধায কর্মাণি সঙ্গং ত্যক্ত্বা করোতি যঃ ।লিপ্যতে ন স পাপেন পদ্মপত্রমিবাম্ভসা ॥
मुख्य तथ्य
- श्रीमद्भगवद्गीता
- अध्याय 5: कर्मसंन्यासयोगः
- श्लोक / पद
- 5.10
- वक्ता
- श्रीकृष्ण
- रचयिता
- वेदव्यास (परंपरा के अनुसार)
- मूल भाषा
- संस्कृत
- स्रोत संस्करण
- Shrimad Bhagavad Gita, Gita Press Gorakhpur (Sanskrit text); cross-checked with sa.wikisource.org, sanskritdocuments.org and the vedicscriptures.github.io text
- आख़िरी जाँच
- समीक्षा की स्थिति
- लिपि सत्यापित
इस पन्ने का संदर्भ दें
“भगवद गीता 5.10: ब्रह्मण्याधाय”. Nitya, अद्यतन 2026-10-04. https://getnitya.com/hi/gita/5/10/