अध्याय 7: ज्ञानविज्ञानयोगः · 30 में से श्लोक 14

भगवद गीता 7.14: दैवी ह्येषा गुणमयी

प्रसिद्ध नाम: Daivi Hy Esha Gunamayi

श्रीभगवानुवाच

दैवी ह्येषा गुणमयी मम माया दुरत्यया।Daivi Hi Esha Gunamayi Mama Maya Duratyaya

मामेव ये प्रपद्यन्ते मायामेतां तरन्ति ते॥Mam Eva Ye Prapadyante Mayam Etam Taranti Te

अर्थ

गुणों से बनी मेरी यह दिव्य माया पार करने में बहुत कठिन है। जो केवल मेरी शरण लेते हैं, वही इस माया को पार कर पाते हैं।

शब्दार्थ

शब्दअर्थ
दैवीdaivi divine
हिhi indeed
एषाesha this
गुणमयीgunamayi made of the gunas
ममmama my
मायाmaya maya
दुरत्ययाduratyaya hard to cross
माम्mam me
एवeva alone
येye who
प्रपद्यन्तेprapadyante take refuge
मायाम्mayam maya
एताम्etam this
तरन्तिtaranti cross
तेte they

व्याख्या

इस श्लोक में कठिनाई भी बताई गई है और उसका उपाय भी। यहाँ माया तीन गुणों का खेल है, जो अविनाशी परमात्मा को अलग-अलग वस्तुओं वाले संसार के रूप में दिखाती है और मन को लाभ-हानि में उलझाए रखती है। कृष्ण इसे शत्रु नहीं कहते, इसे अपनी ही दिव्य शक्ति कहते हैं। केवल प्रयास या चतुराई से इसे पार नहीं किया जा सकता। शरणागति ही कुंजी है, यानी उसी की ओर मुड़ना जिसके हाथ में यह परदा है। बहुत से भक्तों के लिए यह श्लोक अध्याय का शांत केंद्र है।

यह पद दूसरी लिपियों में पढ़ें
IAST (scholarly)
daivī hyeṣā guṇamayī mama māyā duratyayā|māmeva ye prapadyante māyāmetāṃ taranti te||
Telugu
దైవీ హ్యేషా గుణమయీ మమ మాయా దురత్యయా।మామేవ యే ప్రపద్యంతే మాయామేతాం తరంతి తే॥
Tamil
தை³வீ ஹ்யேஷா கு³ணமயீ மம மாயா து³ரத்யயா।மாமேவ யே ப்ரபத்³யந்தே மாயாமேதாம் தரந்தி தே॥
Kannada
ದೈವೀ ಹ್ಯೇಷಾ ಗುಣಮಯೀ ಮಮ ಮಾಯಾ ದುರತ್ಯಯಾ।ಮಾಮೇವ ಯೇ ಪ್ರಪದ್ಯಂತೇ ಮಾಯಾಮೇತಾಂ ತರಂತಿ ತೇ॥
Malayalam
ദൈവീ ഹ്യേഷാ ഗുണമയീ മമ മായാ ദുരത്യയാ।മാമേവ യേ പ്രപദ്യന്തേ മായാമേതാം തരന്തി തേ॥
Gujarati
દૈવી હ્યેષા ગુણમયી મમ માયા દુરત્યયા।મામેવ યે પ્રપદ્યન્તે માયામેતાં તરન્તિ તે॥
Bengali
দৈবী হ্যেষা গুণমযী মম মাযা দুরত্যযা।মামেব যে প্রপদ্যন্তে মাযামেতাং তরন্তি তে॥

अध्याय 7, सभी श्लोक

मुख्य तथ्य

श्रीमद्भगवद्गीता
अध्याय 7: ज्ञानविज्ञानयोगः
श्लोक / पद
7.14
वक्ता
श्रीकृष्ण
रचयिता
वेदव्यास (परंपरा के अनुसार)
मूल भाषा
संस्कृत
स्रोत संस्करण
Shrimad Bhagavad Gita, Gita Press Gorakhpur (Sanskrit text); cross-checked with sanskritdocuments.org and sa.wikisource.org
आख़िरी जाँच
समीक्षा की स्थिति
लिपि सत्यापित

इस पन्ने का संदर्भ दें

“भगवद गीता 7.14: दैवी ह्येषा गुणमयी”. Nitya, अद्यतन 2026-10-04. https://getnitya.com/hi/gita/7/14/

स्रोत: Shrimad Bhagavad Gita, Gita Press Gorakhpur (Sanskrit text); cross-checked with sanskritdocuments.org and sa.wikisource.org

ये अर्थ हमारा पहला मसौदा हैं। अभी किसी विद्वान ने इनकी जाँच नहीं की है। कोई भूल दिखे तो हमें ज़रूर बताएँ।

इस पद में त्रुटि बताएँ